Cinsel yolla bulaşan hastalıklar , korunmasız cinsel ilişki yoluyla bulaşan ve bireylerin sağlıklarını ciddi şekilde etkileyebilen enfeksiyonlardır. Belirtiler hastalığa göre değişiklik göstermekle birlikte, bazı durumlarda hastalıklar belirti vermeden ilerleyebilir ve fark edilmesi zorlaşabilir. Bu nedenle cinsel sağlık konusunda farkındalık, erken teşhis ve tedavi büyük önem taşımaktadır. Bu yazımızda cinsel yolla bulaşan hastalıkların belirtilerini sizler için yazdık.
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar vücut sıvıları aracılığıyla kişiden kişiye aktarılabilen hastalıklardır. Bireyin hastalık sahibi veya taşıyıcı olması halinde virüs veya bakteriler diğer kişiye aktarılabilir. Genellikle vajinal sıvı, sperm veya kan gibi vücut sıvılarının, vajinal, oral veya anal yollarla bir diğer kişiye bulaşmasıyla yayılır. Cinsel birliktelik, kan nakli, bazı durumlarda sadece tensel temasla veya taşıyıcı bir annenin doğum sırasında bebeğine aktarımıyla hastalık bulaşabilir. Bulaş gerçekleşen hastalığa göre kişiler farklı belirtiler gösterebilir.
Bulaş gerçekleşen cinsel hastalığa göre bazı kişilerde belirtiler 2 ile 3 gün içerisinde görülmeye başlarken, hastalığa göre 3 ay sonrasında da semptomlar izlenebilir. Cinsel yolla bulaşan hastalıklarda erken tanı ve tedavi hastalığın farklı bir kişiye bulaşmasını önleme ve kişinin sağlık durumunu koruyabilme adına son derece önemlidir. Bu nedenle belirti gözlemlenmesi halinde mutlaka bir sağlık uzmanına danışılmalıdır.
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar hangileridir?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar cinsel temas yoluyla kişiden kişiye aktarılabilen enfeksiyonlardır. Bakteriler, virüsler veya parazitler nedeniyle gelişebilen bu enfeksiyonlar ciltten cilde temas yoluyla veya vücut sıvıları aracılığıyla yayılabilir.
Günümüzde görülmeye devam eden yirmiden fazla cinsel yolla bulaşan enfeksiyon bulunur. Erkek veya kadın fark etmeksizin her iki cinsiyeti de etkileyebilen bu hastalıklar ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Günümüzde en sık görülen cinsel hastalıklar aşağıdaki şekilde açıklanabilir.
Klamidya: Chlamydia Trachomatis adlı bakteri nedeniyle gelişen bir hastalıktır. Genellikle asemptomatik ilerleyen bu rahatsızlık, kişiler tarafından fark edilmeyebilir. Şüpheli bir birliktelik sonrasında yapılan gözlemlerle veya genel sağlık taramaları sırasında fark edilir. İlerleyen vakalarda bazı belirtiler açığa çıkabilir.
Genital herpes: Herpes Simpleks virüsü tarafından gelişen bu hastalık genital, rektal bölgelerde ve kalçalarda yaralar oluşmasıyla karakterizedir. Kişiden kişiye cinsel birliktelikle yayılan Genital Herpes, kişilerde yara olmasa bile aktarılabilir. Herpes Simpleks virüsüne sahip bir anne, doğum sırasında bebeğine bu virüsü aktarabilir.
Bel Soğukluğu / Gonore: Genç yetişkinlerde yaygın görülen bu durum bakteriyel bir enfeksiyondur. Genital bölge, ağız ve anüste tutulum gösterebilen hastalık bazı kişilerde herhangi bir semptoma neden olmayabilir. Ancak şüpheli bir durum yaşanması halinde gerekli tetkikler yapılmalı ve tedavi sağlanmalıdır.
HIV / AIDS: İnsan bağışıklık yetersizliği virüsü (HIV) nedeniyle gelişen hastalık, vücuttaki bağışıklık sisteminin önemli faktörlerinden biri olan beyaz kan hücrelerini yok eder. HIV ilerleyerek bağışıklık yetersizliği sendromuna yani AIDS’e yol açabilir. Hayati risk taşıyan bir hastalık olduğundan, cinsel yolla bulaşan hastalıklar arasında en ciddi hastalık olarak düşünülebilir.
HPV / Human Papilloma Virus: İnsan Papilloma Virüsü (HPV) açılımına sahiptir ve vücudun çeşitli yerlerinde siğil gelişimine neden olabilir. Hastalık cinsel temas yoluyla yayıldığı gibi sadece ten tene temas yoluyla da yayılabilir. HPV ilerlemesi halinde rahim ağzı kanseri ve anal kanseri gibi kanser çeşitlerini tetikleyebildiğinden tedavi edilmesi gerekir.
Frengi / Sifiliz: Bakteriyel bir enfeksiyon olan frengi; dudak, ağız ve anüsü enfekte edebilen bir hastalıktır. Kişi aynı zamanda HIV taşıyıcısıysa, frengi nedeniyle gelişen açık yaralar hastalığın aktarılma riskini de artırabilir.
Kasık Biti: Kasık biti kasık, genital bölge, koltukaltı, bıyık gibi sert vücut kıllarında bulunan bir bit türüdür. Parazit türü bir böcek olan kasık bitleri hayatta kalmak için kanla beslenir. Cinsel temas veya normal tensel temas yoluyla yayılabilir. Aynı zamanda yatak, giysi veya havlu gibi ortak kullanılan eşyalarla da aktarılabilir.
Hepatit B ve Hepatit C: Karaciğer iltihaplanması olarak bilinen hepatit, farklı türlere ayrılır. Hepatit B ve C virüs nedeniyle gelişir ve kan yoluyla kişiden kişiye aktarılabilir. Bu nedenle cinsel birliktelik sırasında da aktarılma riski bulunur. Hastalık uzun bir süre asemptomatik olarak ilerler. İleri evlerinde ise karaciğer yetmezliği gibi ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.
Trikomonas: Mikroskobik bir parazit nedeniyle gelişen bu hastalık, kadınları ve erkekleri etkileyebilir. Genellikle cinsel yolla bulaşan trikomonas nadir de olsa tuvalet eşyaları aracılığıyla da kişiden kişiye aktarılabilir.
Molluscum Contagiosum: Çiçek virüsü kaynaklı bir hastalıktır. Vücudun çeşitli yerlerinde lezyon gelişmesiyle karakterizedir.
Mycoplasma Genitalium: Bakteriyel bir enfeksiyon türüdür. Kadınları ve erkekleri etkileyebilen bu hastalık, başlangıçta semptoma neden olmazken ilerlemesi halinde iltihaplı pelvis hastalığına neden olabilir.
Cinsel yolla bulaşan hastalıkların belirtileri nelerdir?
Cinsel yolla bulaşan hastalık belirtileri hastalığın türüne göre değişiklik gösterir. Klamidya belirtileri arasında kadınlarda güçlü kokuya sahip anormal bir vajinal akıntı ve idrar yaparken yanma hissi görülebilir. Erkeklerde de benzer bir şekilde idrar sırasında yanma hissi, penisten akıntı gelmesi semptomları yaşanabilir. Bazı kişilerde testislerde ağrı ve şişlikle de karşılaşılabilir. Enfeksiyonun ilerlediği noktalarda ise mide bulantısı ve ateş görülebilir.
Mycoplasma Genitalium belirtileri arasında da idrarda ağır koku ve vajinal akıntı yer alır. Trikomonas belirtileri de benzer olurken bunlara ek olarak, kadınlarda cinsellik sırasında ağrı görülebilir. Erkeklerde ise penis ucunda iritasyon ve sık sık idrara çıkma isteği gelişebilir.
Bel soğukluğu hastalığı bazı kişilerde asemptomatik olarak ilerleyebilir. Genellikle erkeklerde belirti gösteren bu hastalık, idrar yaparken ağrı veya penisten akıntı gelmesi gibi semptomlarla karakterizedir. Hastalığın tedavi edilmesi oldukça önemlidir. Aksi takdirde ilerleyen yıllarda prostat ve tesislerde daha ciddi sağlık problemleri gelişebilir. Kadınlarda ise nadiren idrar yaparken ağrı veya vajinal akıntı görülebilir. Tedavi edilmemesi halinde Pelvik İnflamatuar hastalığı gelişebilir.
Herpes Simpleks virüsünün belirtileri gözle görülür şekilde olabilir. Genital ve rektal bölgelerde ağrılı yaralar görülebilir. HPV belirtileri de ciltte gelişen siğil şeklindedir. Ancak kişiler siğil haricinde herhangi bir belirti gözlemlemeyebilir. Molluscum Contagiosum belirtileri de gözle görülür şekildedir. Cildin çeşitli yerlerinde lezyonlar ve cilt döküntüleri gelişebilir.
HIV enfeksiyonun belirtileri ise diğerlerine göre daha farklıdır. Kuluçka dönemini tamamlanması ardından kişiler genellikle grip hastalığına benzer belirtiler gösterir. Hastalığın ilerlemesi halinde daha sık hastalığa yakalanma, ağız ülserleri ve şişmiş lenf düğümleri gibi semptomlar görülebilir.
Kasık biti belirtileri arasında ise bitin bulunduğu bölgede kaşıntı yaygındır. Aynı zamanda ilerlemiş vakalarda cilt üzerinde bitin kendisi de kolayca görülebilir.
Cinsel yolla bulaşan hastalıkların bazıları belirgin semptomlara yol açarken, bazıları ise hiç belirti göstermeyebilir. Ancak ağrılı veya ağrısız yaralar, şişlik veya kabarcıklar, kadınlarda veya erkeklerde anormal koyu, yoğun veya kötü kokulu vajinal veya penil akıntı, idrar sırasında ağrı veya yanma hissi, genital bölgede kaşıntı veya rahatsızlık, cinsel ilişki sırasında ağrı veya rahatsızlık, menstrüasyon dışı dönemlerde vajinal kanama, genital bölgede küçük et beni veya siğil benzeri yapılar, lenf düğümlerinin şişmesi, ateş, halsizlik ve grip benzeri belirtiler, cilt döküntüleri, anüs çevresinde ağrı, kaşıntı, akıntı veya kanamalar yaygın olarak cinsel yolla bulaşan hastalıkların belirtileri arasında yer almaktadır.
Bununla birlikte HIV, Klamidya, HPV gibi bazı hastalıklar uzun süre boyunca belirti vermeyebilir veya çok hafif semptomlarla seyredebilir. Bu hastalıklar fark edilmeden ilerleyerek ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.
Bu anlamda eğer cinsel yolla bulaşan bir hastalığa yakalanma riski taşıyorsanız, herhangi bir belirti olmasa bile düzenli testler yaptırmanız büyük önem taşımaktadır.
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar nasıl tedavi edilir?
Cinsel hastalıkların tedavisi hastanın sağlık durumu, hastalığın türü ve gelişen semptomlara göre detaylandırılır. Ancak tüm hastalıklarda temel hedef, hastalığın kontrol altına alınması ve semptom şiddetinin azaltılmasıdır.
Klamidya bakteriyel bir enfeksiyon olduğundan hastalığa özgü antibiyotik tedavileri uygulanır. Hastalığın tedavi edilmesi, ilerleyen zamanlarda yaşanabilecek ciddi sağlık sorunlarını önlemek için önemlidir. Aynı zamanda tedaviyle hastalığın farklı bir kişiye aktarılması da önlenebilir. Mycoplasma Genitalium tedavisinde de benzer bir şekilde antibiyotiklere başvurulur.
Klamidya ve Mycoplasma Genitaliumun tedavisi mümkün olurken, HPV ve Genital Herpes vücutta ömür boyu kalan virüslerdir. Bu nedenle Genital Herpes ve HPV’nin kesin bir tedavisi yoktur. Ancak kullanılan ilaçlarla virüsün başkalarına geçmesi baskılanabilir ve hastada gelişen semptomlar hafifletilebilir.
HIV hastalığının da bir tedavisi bulunmamaktadır. İlaç tedavileri sayesinde kişiden kişiye aktarımı veya hastalığın ilerleme şiddeti azaltılabilir. İlaçlarla hastanın uzun ve sağlıklı bir yaşam sürmesi sağlanabilir.
Hepatit vakalarında antiviral ilaçlara başvurulur. Hastalığa müdahale edilmemesi ve ilerlemesi halinde ise cerrahi müdahalelere ihtiyaç doğabilir. Molluscum Contagiosum tedavisinde ise Kriyoterapi olarak bilinen işlem uygulanarak lezyon sıvı nitrojenle dondurulur.
Kasık biti gibi bir cinsel hastalıkta ise bitlere özel losyonlar kullanılır. Losyonlar sayesinde cilt veya kıllar bitlerden arındırılır.
Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunma yolları nelerdir?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunmada en etkili yöntem korunarak cinsel ilişkiye girmektir. Bu noktada lateks kondomlardan destek alınabilir. Bu sayede birçok cinsel yolla bulaşan hastalığın bulaşma riski önemli ölçüde azaltılabilir.
Ayrıca diş barajı da ağızdan cinsel temas sırasında kullanılabilir. Virüslerin ve bakterilerin geçişini önlemek için önemlidir.
Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunmak adına bir diğer önemli husus ise partner seçimidir. Partnerle açık iletişimde olmak hastalıklardan korunmak adına büyük önem taşımaktadır. Ayrıca birden fazla partnere sahip olmanın hastalığa yakalanma riskini artıracağını göz ardı edilmemelidir. Bu noktada tek eşli olmak, cinsel yolla bulaşan hastalık riskini önemli ölçüde azaltmaktadır.
Bununla birlikte bazı cinsel yolla bulaşan hastalıklar temas yoluyla bulaşabilmektedir. Bu noktada hastalıklardan korunmak adına, ortak havlu ve çarşaf kullanımından kaçınılmalıdır. Ayrıca kan bulaşına neden olabilecek tıraş bıçağı ve şırınga gibi gereçler de ortak kullanılmamalıdır.
Her cinsel ilişkinin ardından cinsel organlar temizlenmeli, kullanılan çarşaflar, yastık kılıfları ve havlular dezenfekte edilmelidir. Ayrıca ortak kullanılan cinsel oyuncaklar bulunuyorsa her kullanım öncesi ve sonrası dezenfekte edilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
HPV (Human Papilloma Virus) ve Hepatit B gibi bazı cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı aşılar mevcuttur. Bu aşılar, uzun vadeli korunma sağlar ve cinsel sağlığın korunmasına katkıda bulunur.
Son olarak alkol ve uyuşturucu gibi maddeler cinsel kararları etkileyebilir ve korunmasız cinsel ilişki riskini artırabilir. Bu nedenle madde kullanımından kaçınarak daha sağlıklı kararlar verebilirsiniz.
Şüpheli bir birliktelik yaşanması halinde mutlaka sağlık kuruluşlarından destek alınmadır. Bazı hastalıklar için bir kuluçka süresi gerektiğinden, bu kuluçka süresi beklenmeli ve bu süre içerisinde cinsel birliktelikten kaçınılmalıdır. Yapılacak olan kan tahlilleri ve klinik muayeneler sayesinde, erken teşhis alınabilir ve cinsel hastalıkların ciddi semptomlara neden olması önlenebilir.
